Hoe eigen is de eigen identiteit? Om een antwoord op die vraag te vinden, plaatste de New Yorkse schrijfster Nancy Weber in 1973 een contactadvertentie in The Village Voice waarin ze haar leven en identiteit te ruil aanbood. Het experiment liep al na een week stuk maar leverde evengoed genoeg materiaal voor haar boek The life swap op. Later was Webers advertentie de inspiratiebron voor zowel het essay Zielsverhuizing van Rudy Kousbroek als het toneelstuk en de film Een maand later. Het is één van de weinige films waarvan bepaalde fragmenten mijn gedachten nog steeds onverhoeds overvallen.

Ik kon niet kiezen. Ik wilde zowel het uitbundige en spannende leven van Monique van der Ven als het warme en huiselijke bestaan van Renée Soutendijk. Gespannen volgde ik de verwikkelingen van de journaliste en de huisvrouw in hun tweede leven, benieuwd naar het hoe en waarom van hun uiteindelijke keuze. Ik was razend teleurgesteld toen plotseling de aftiteling begon voordat ze een besluit hadden genomen. Toch is het precies dat akelige, open einde waardoor ik bewust na ging denken over mijn eigen identiteit, en voor het eerst antwoorden durfde te formuleren op de vragen wie ben ik en hoe wil ik mijn leven vormgeven.

Heilige teksten vergelijken is zinloos. Ook zonder dat we ieder handvest van iedere geloofsbelijdenis lezen en doorgronden, weten we dat die meer overeenkomsten dan verschillen laat zien. De reden is simpel, een mens en zijn psychologische inhoud is niet uniek. Religieuze archetypes komen wereldwijd en in alle culturen vergelijkbaar tot identiek voor, want het collectief (on)bewustzijn is grensoverschrijdend. Dat verschillende nationaliteiten en culturen met elkaar op de vuist gaan uit naam van het geloof, staat dan ook volkomen los van inhoud van de heilige geschriften.

Alleen als met het verstrijken der jaren – en dan hebben we het eerder over eeuwen dan decennia – moderne en gedeelde dogma’s ontstaan, kunnen we hopen op het vrede op aarde waar we iedere kerst voor bidden. Pas wanneer binnen alle verschillende religies dezelfde werkelijke godservaringen worden beleefd en wanneer die op dezelfde manier worden behandeld en geïnterpreteerd, wanneer ze binnen dezelfde tijdsspanne van hun scherpe kantjes worden ontdaan en in dezelfde vorm collectief omarmd worden binnen alle geloofsbelijdenissen, is er hoop dat religieuze oorlogen tot het verleden gaan behoren.

Werkelijke godservaringen
De acceptatie van één god is alle goden, is in die context volstrekt onbelangrijk; we moeten toe naar het veel praktischere één dogma is alle dogma’s. Het gaat er niet om hoe god aan ons verschijnt of hoe hij er uit ziet. Het gaat er niet eens om dat we binnen de verschillende religies dezelfde rites en rituelen uitvoeren, laat staan dat we tot een standaardwerk met heilige schriften komen. Maar om de strijdbijl te begraven, hebben we wel degelijk een selectie van cultuuroverbruggende dogma’s nodig. En die verzin je niet, die bedenk je niet, die kunnen alleen ontstaan in veel tijd en uit werkelijke godservaringen, uit het numineuze.
Het is precies de angst voor het numineuze, waarom we überhaupt religie belijden. De kerk en de doctrines bieden een veilig verdedigingsbolwerk waarbinnen we die ervaringen van het onbewuste, die niet uit onszelf - uit het deel van ons dat we als onze ik beschouwen - lijken te komen een plek kunnen geven. We denken, dromen en ervaren voortdurend dingen, die de meeste van ons aan niemand toegeven omdat ze niet passen binnen de kaders van wat wij onder een normale, geestelijke gezondheid verstaan. Terwijl het onbewuste veel groter is dan ons bewuste wezen, en de sturing van het ik over de onbewuste inhoud minimaal is, nemen we er toch de volle verantwoordelijkheid voor op onze schouders. Vroeger waren we bang dat we door de duivel bezeten waren, tegenwoordig vrezen we als gek bestempeld te worden. De brandstapel is vervangen door de crisisopvang, de kerkbanken raken jaar na jaar wat leger en de omzet van de farmaceutische bedrijven, die ons pilletjes verkopen waar we vroeger ter biecht of communie gingen, stijgt.