***
Regie: Michael Winterbottom

Ik zie het liefst een film met een goed verhaal, en daar voldoet 9 Songs alvast niet aan. Het is een registratie van een liefdesrelatie, en kenmerkt zich door een hoog Big Brother-gehalte: de toeschouwer wordt tot voyeur gemaakt en ziet nietsverhulllende opnames van de intieme en erotische verhouding tussen Matt en Lisa. Afgewisseld met beeld en muziek van de concerten vaan 8 rockbands (9 songs) waar ze samen (of alleen) naar toegaan. Hoewel de seks tussen de twee heel direct en zonder voorbehoud in beeld wordt gebracht, maakt dit de film niet plat. Het is eerder vergelijkbaar met naar de sauna gaan, waar naakt dusdanig wordt genormaliseerd dat er geen ruimte meer is voor seksuele spanning. 9 Songs kwalificeert zich dan ook niet als porno, en werkt eerder vertederend dan opwindend. Het is zeker een interessante film; vooral door het bijzondere concept, en de manier waarop de regisseur erin is geslaagd een abstract en moeilijk over te brengen onderwerp als liefde en erotiek zo expliciet en toch in non-conflictueuze, bijna gezapige alledaagsheid te vatten.

Gezien: 30 januari 2010 DVD Meer info

*****
Allereerst krijgt Roth vijf sterren voor zijn briljante taalgebruik, dat zowel rijk als actief is en waardoor deze dunne roman (of is het een novelle of zelfs een kort verhaal?) er flink de vaart in houdt zonder in te boeten op omschrijvingen. Terwijl het verhaal vol onverwachte wendingen zit, die een minder goede schrijver zeker uitvoeriger had uitgesponnen, lijkt Roth juist te kiezen voor de kracht van beperking. Dit boek laat zich daardoor niet alleen lezen als een roman maar ook als een filmscenario, waar vast en zeker een succesvolle art house van te maken is.

Hoe eigen is de eigen identiteit? Om een antwoord op die vraag te vinden, plaatste de New Yorkse schrijfster Nancy Weber in 1973 een contactadvertentie in The Village Voice waarin ze haar leven en identiteit te ruil aanbood. Het experiment liep al na een week stuk maar leverde evengoed genoeg materiaal voor haar boek The life swap op. Later was Webers advertentie de inspiratiebron voor zowel het essay Zielsverhuizing van Rudy Kousbroek als het toneelstuk en de film Een maand later. Het is één van de weinige films waarvan bepaalde fragmenten mijn gedachten nog steeds onverhoeds overvallen.

Ik kon niet kiezen. Ik wilde zowel het uitbundige en spannende leven van Monique van der Ven als het warme en huiselijke bestaan van Renée Soutendijk. Gespannen volgde ik de verwikkelingen van de journaliste en de huisvrouw in hun tweede leven, benieuwd naar het hoe en waarom van hun uiteindelijke keuze. Ik was razend teleurgesteld toen plotseling de aftiteling begon voordat ze een besluit hadden genomen. Toch is het precies dat akelige, open einde waardoor ik bewust na ging denken over mijn eigen identiteit, en voor het eerst antwoorden durfde te formuleren op de vragen wie ben ik en hoe wil ik mijn leven vormgeven.

Heilige teksten vergelijken is zinloos. Ook zonder dat we ieder handvest van iedere geloofsbelijdenis lezen en doorgronden, weten we dat die meer overeenkomsten dan verschillen laat zien. De reden is simpel, een mens en zijn psychologische inhoud is niet uniek. Religieuze archetypes komen wereldwijd en in alle culturen vergelijkbaar tot identiek voor, want het collectief (on)bewustzijn is grensoverschrijdend. Dat verschillende nationaliteiten en culturen met elkaar op de vuist gaan uit naam van het geloof, staat dan ook volkomen los van inhoud van de heilige geschriften.

Alleen als met het verstrijken der jaren – en dan hebben we het eerder over eeuwen dan decennia – moderne en gedeelde dogma’s ontstaan, kunnen we hopen op het vrede op aarde waar we iedere kerst voor bidden. Pas wanneer binnen alle verschillende religies dezelfde werkelijke godservaringen worden beleefd en wanneer die op dezelfde manier worden behandeld en geïnterpreteerd, wanneer ze binnen dezelfde tijdsspanne van hun scherpe kantjes worden ontdaan en in dezelfde vorm collectief omarmd worden binnen alle geloofsbelijdenissen, is er hoop dat religieuze oorlogen tot het verleden gaan behoren.

Werkelijke godservaringen
De acceptatie van één god is alle goden, is in die context volstrekt onbelangrijk; we moeten toe naar het veel praktischere één dogma is alle dogma’s. Het gaat er niet om hoe god aan ons verschijnt of hoe hij er uit ziet. Het gaat er niet eens om dat we binnen de verschillende religies dezelfde rites en rituelen uitvoeren, laat staan dat we tot een standaardwerk met heilige schriften komen. Maar om de strijdbijl te begraven, hebben we wel degelijk een selectie van cultuuroverbruggende dogma’s nodig. En die verzin je niet, die bedenk je niet, die kunnen alleen ontstaan in veel tijd en uit werkelijke godservaringen, uit het numineuze.
Het is precies de angst voor het numineuze, waarom we überhaupt religie belijden. De kerk en de doctrines bieden een veilig verdedigingsbolwerk waarbinnen we die ervaringen van het onbewuste, die niet uit onszelf - uit het deel van ons dat we als onze ik beschouwen - lijken te komen een plek kunnen geven. We denken, dromen en ervaren voortdurend dingen, die de meeste van ons aan niemand toegeven omdat ze niet passen binnen de kaders van wat wij onder een normale, geestelijke gezondheid verstaan. Terwijl het onbewuste veel groter is dan ons bewuste wezen, en de sturing van het ik over de onbewuste inhoud minimaal is, nemen we er toch de volle verantwoordelijkheid voor op onze schouders. Vroeger waren we bang dat we door de duivel bezeten waren, tegenwoordig vrezen we als gek bestempeld te worden. De brandstapel is vervangen door de crisisopvang, de kerkbanken raken jaar na jaar wat leger en de omzet van de farmaceutische bedrijven, die ons pilletjes verkopen waar we vroeger ter biecht of communie gingen, stijgt.